Ekonomiczne podstawy zwiększania produkcji w gospodarstwach rolnych i skutki ograniczeń limitowania produkcji

Szybki rozwój rolnictwa na terenie województwa podlaskiego jest chlubą rolników, którzy potrafili w tak szybkim tempie rozwinąć produkcję mleka oraz żywca wieprzowego. Na uwagę zasługują także zakłady przetwórcze - mleczarnie, zakłady mięsne, które potrafiły dostosować moce produkcyjne do podaży surowca (mleka, żywca wieprzowego).

Duża koncentracja produkcji na niewielkim terenie jest bardzo korzystna dla podmiotów przetwórczych - bliski transport, producenci wyspecjalizowani produkujący duże ilości o dobrych parametrach surowce.

Skupmy się na warunkach produkcyjnych powiatu zambrowskiego - najmniejszego w województwie podlaskim. Warunki produkcyjne nie są zbyt korzystne dla rolnictwa. Warunki klimatyczne są tu dość srogie, niewielka ilość opadów szczególnie w ostatnich latach, gleby średnie i słabe.
W produkcji rolniczej przeważa produkcja zwierzęca, produkcja roślinna dostosowana jest do produkcji pasz dla zwierząt. Najbardziej rozwiniętym kierunkiem produkcji jest chów trzody chlewnej - obsada 156,8 szt./100 ha UR. Daje nam to I miejsce w województwie. Drugie miejsce w województwie zajmuje powiat zambrowski jeśli chodzi o obsadę bydła - 88,9 szt./100 ha UR. Ze względu na obsadę zwierząt na 100 ha UR możemy być dumni z wysokiej produkcyjności gospodarstw. Biorąc pod uwagę obsadę w DJP/1 ha UR wszystkich zwierząt utrzymywanych w gospodarstwach - średnio w województwie 0,62 DJP/1 ha UR, powiat zambrowski 0,95 DJP/1 ha UR. W najbardziej produkcyjnych wybranych wsiach obsada wynosi 1,6-1,73 DJP/1 ha UR. Wysoki poziom produkcji trzody chlewnej jest spowodowany małą pracochłonnością, możliwością zabezpieczenia pasz z zakupu. Przy chowie bydła mlecznego niezbędna jest baza paszowa z własnych pasz objętościowych, natomiast wprowadzenie nowych systemów utrzymania zmobilizowało rolników do zwiększania stad krów (szczególnie w roku referencyjnym). Rozwój każdej produkcji jest spowodowany uzyskiwaniem przez producentów większych dochodów. Ogólna tendencja w rolnictwie to: konkurencyjne ceny produktów, wprowadzanie tańszych technologii produkcji. Rolnik, żeby uzyskać w gospodarstwie dochód (na poziomie umożliwiającym utrzymanie rodziny) w warunkach coraz bardziej rozwiniętej infrastruktury i zwiększających się kosztów utrzymania - zwiększa produkcję.

Zwiększanie poziomu produkcji niesie za sobą także ujemne skutki polegające na zagrożeniach dla środowiska naturalnego. Obecnie obserwuje się największą koncentrację w chowie zwierząt w gospodarstwach w przedziale powierzchniowym 10-20 ha UR. Obsada w niektórych gospodarstwach wynosi 2,5-3 DJP/1 ha UR. Nasz kraj obecnie stanął przed problemem ograniczania produkcji (kwotowanie). Bez nadzoru w niektórych regionach koncentracja produkcji znacznie przekroczyłaby dozwolone normy. Ograniczeniem jest norma azotu N/ha do 170 kg zastosowana w nawozach organicznych. Norma N ogranicza nam obsadę do 2 DJP/1 ha UR. Żeby skorzystać obecnie z funduszy programu SAPARD wymagana jest obsada do 1,5 DJP/1 ha UR.
Problem głodu ziemi na terenie powiatu zambrowskiego jest odczuwany przez wiele intensywnie prowadzonych gospodarstw. Nadzieję na powiększenie areału gospodarstw rozwojowych stworzą renty strukturalne i możliwości powiększenia gospodarstw poprzez przejmowanie ziemi od rolników przekazujących ziemię za wcześniejsze świadczenia przedemerytalne.

Szybki rozwój produkcji zwierzęcej znacznie ograniczył produkcję roślinną. W gospodarstwach mlecznych całe powierzchnie użytków rolnych przeznaczone są pod uprawę traw oraz kukurydzy. Gospodarstwa utrzymujące trzodę chlewną uprawiają tylko zboża. Obecna struktura zasiewów jest bardzo niekorzystna ze względu na zmianowanie roślin głównie uprawę zbóż, które stanowią 81% w powierzchni gruntów rolnych.

Obecny poziom produkcji w kierunkach tradycyjnych rolnictwa na terenie powiatu zambrowskiego ma niewielkie szanse w intensyfikacji. Ograniczenia powierzchniowe, obsady, chęci skorzystania z dopłat do produkcji oraz funduszy strukturalnych będą dla rolnika wyznacznikiem wysokości produkcji.

Jednak w krajach UE farmerzy ograniczeni limitami produkcyjnymi poszukują nowych rozwiązań i często odchodzą od tradycyjnych form rolnictwa na rzecz zwierząt egzotycznych - jak chów strusi, zwierząt futerkowych, królików. Utrzymywane zwierzęta nie podlegające limitowaniu mogą przynosić dość wysokie zyski w gospodarstwach.

Na terenach wiejskich obecnie odczuwalny jest brak podstawowych usług. Możliwości i potrzeby w tym zakresie są bardzo duże począwszy od usług transportowych - wywozu z gospodarstw produktów rolnych do przetwórcy, poprzez zaopatrzenie gospodarstw w środki produkcji do usług w produkcji roślinnej takich jak siewy specjalistyczne, zbiór roślin na kiszonkę. Usługi przeglądu maszyn i ciągników, napraw. Usługi specjalistyczne w produkcji zwierzęcej - korekcja racic, bielenie pomieszczeń, budowlane.

Coraz większą rację bytu będą miały na terenach wiejskich biura rachunkowe, które rolnikowi będą pomagały w prowadzeniu rozliczeń, wypełnianiu wniosków o płatności.

Zachęcam rolników oraz mieszkańców wsi do wykorzystania możliwości rozwoju i pozyskiwania dochodów nie tylko z produkcji mleka i żywca ale także z rozwijanych usług, z których można uzyskać dość pokaźne dochody.

Tadeusz Lipski