Przydomowe oczyszczalnie ścieków

Czysta woda jest niezbędna do życia oraz w codziennej pracy w gospodarstwie. Korzystają z niej nie tylko ludzie, ale również hodowane zwierzęta. Zanieczyszczenia, które wsiąkają w glebę na terenie gospodarstwa prędzej czy później powrócą do ludzi z wodą, którą piją sami i poją zwierzęta.

Woda jest tym komponentem środowiska przyrodniczego, z którym człowiek zwłaszcza mieszkaniec wsi jest najbardziej związany i najdłużej podlega jego wpływom. Jest on na ogół przez długi okres swego życia w trwały sposób przywiązany do określonego źródła wody pitnej, o zwykle pogarszającym się składzie mineralnym i stopniu czystości. Woda pitna dla organizmu żywego posiada znaczenie niebagatelne. Jest specyficznym, jedynym w swoim rodzaju składnikiem środowiska. Podobnie jak krew w organizmach ludzi i zwierząt - spełnia nadzwyczaj ważne - warunkujące życie - funkcje w naturalnych procesach zachodzących na ziemi, jest zasadniczym składnikiem organizmu (70-80% masy ciała, a jej 12% utrata grozi śmiercią) stanowiącym podstawowe środowisko wewnętrzne do przebiegu reakcji chemicznych i biochemicznych procesów metabolicznych, dlatego jej jakość ma tak istotny wpływ na stan zdrowia. Wprawdzie woda nie jest sama w sobie pożywieniem nie mniej jednak jest bardzo ważną jego częścią składową. Dlatego też dobrze jest gdy jesteśmy pewni, że woda z której korzystamy w gospodarstwie domowym jest bez zanieczyszczeń.

Jakie zanieczyszczenia może zawierać woda?

• Zanieczyszczenia chemiczne - związki azotu, fosforu i chloru (azotany N-NO₃, azotyny
  N-NH₄₎, metale ciężkie (Pb, Zn, Cd, Cr).
  
• Zanieczyszczenia biologiczne (bakterie, wirusy)
  
• Zanieczyszczenia fizyczne (związki organiczne - zmętnienie i inne).

W wodach zidentyfikowano dotychczas ponad 2000 substancji chemicznych o zróżnicowanym stopniu szkodliwości, od całkowicie nieszkodliwych (pod warunkiem, iż nie przekraczają dozwolonych stężeń) do bardzo toksycznych, których nawet śladowe ilości mogą stwarzać zagrożenie. Substancjami zanieczyszczającymi wody są również; detergenty, pochodne chlorowcowe węglowodorów alifatycznych i aromatycznych (np. chloroform, PCB), fenole i pestycydy.

Jakie ilości wody są zużywane w gospodarstwie domowym i jakie ilości ścieków odprowadzane są do szamba?

Dzienne zużycie wody przez jedną osobę średnio wynosi 145 litrów dziennie i takie ilości ścieków powstają proporcjonalnie do ilości osób będących na stałe w gospodarstwie.

Biorąc pod uwagę powyższe zużycie wody, obecnie konieczna jest powszechna świadomość faktu, że woda jest dobrem o ograniczonej ilości, a więc dobrem wyczerpywalnym. Na wielu obszarach Polski mamy do czynienia z deficytem wód, wyrażającym się niedoborem wód w glebie i obniżaniem się poziomu wód gruntowych. Nasila się susza hydrologiczna i atmosferyczna. W celu uzupełnienia deficytów niezbędne jest racjonalne gospodarowanie wodą. Konieczne są także zdecydowane działania w celu poprawy stanu jakości wód. Oszczędna gospodarka wodą staje się konieczna. Przez ekonomiczne myślenie i działanie można przyczynić się do znacznej redukcji nadmiernego zużywania wody i tym samym powstawania ścieków. Coraz większym problemem staje się wpływ na środowisko wodne ścieków powstających w następstwie dynamicznego wodociągowania wsi. Narasta dysproporcja między rozwojem zaopatrzenia w wodę a rozwojem kanalizacji. Dlatego tak ważną sprawą obecnie w gospodarstwach posiadających instalację wodną jest posiadanie przydomowych oczyszczalni ścieków. Niedopuszczalne jest odprowadzanie ścieków z gospodarstwa domowego i innych części gospodarstwa do rowów melioracyjnych, wód powierzchniowych (rzek, strumieni, stawów, jezior itp). oraz korzystanie z nieszczelnych szamb.

Zgodnie ze Zwykłą Dobrą Praktyką Rolniczą ścieki bytowe nie mogą być odprowadzane bezpośrednio do wód powierzchniowych lub do ziemi. Rolnik ma obowiązek prawidłowego gromadzenia i odprowadzania ścieków bytowych wytworzonych na terenie gospodarstwa. Najlepszym rozwiązaniem problemu odprowadzania ścieków, z punktu widzenia ochrony środowiska, jest przyłączenie gospodarstwa do zewnętrznej sieci kanalizacyjnej. Gospodarstwa nie podłączone do kanalizacji (oczyszczalni gminnych) muszą być wyposażone we właściwe urządzenia do gromadzenia ścieków (szamba, które powinny mieć dno i ściany nieprzepuszczalne oraz szczelne przykrycie z zamykanym otworem do usuwania nieczystości). Gromadzone w ten sposób ścieki bytowe muszą być przekazywane do miejscowych oczyszczalni ścieków, a dokumenty (umowy, faktury) za wykonanie usługi w tym zakresie powinny być przechowywane w gospodarstwie. Wymaganie to jest już obecnie obowiązujące względem gospodarstw korzystających z płatności ONW i będących w programach rolnośrodowiskowych. W następnych latach wymaganie to obejmie prawdopodobnie wszystkie gospodarstwa korzystające z dopłat obszarowych.

Pełnym i docelowym rozwiązaniem w kwestii ścieków gromadzonych w szczelnych szambach jest wyposażenie gospodarstw w przydomowe oczyszczalnie ścieków. Wynika to między innymi z tego, że lokalne oczyszczalnie ścieków są bardziej ekonomiczne i korzystniejsze dla środowiska naturalnego niż transport ścieków na dalsze odległości, tak więc problem oczyszczania ścieków należy rozwiązać jak najbliżej źródła powstawania zanieczyszczeń.

Jakie wymagania są do spełnienia przed rozpoczęciem budowy przydomowej oczyszczalni ścieków?
Pozwolenia na budowę nie wymaga budowa przydomowej oczyszczalni ścieków o wydajności do 5m3 na dobę, jeżeli znajdować się ona będzie na działce siedliskowej. Należy jednak wystąpić do urzędu gminy o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla planowanej oczyszczalni ścieków. Następnie należy wykonać projekt oczyszczalni. Musi być on poprzedzony badaniami geologicznymi. Mają one na celu ustalenie przepuszczalności gruntui poziomu wód gruntowych. Projekt wymaga uzgodnienia z właściwym powiatowym inspektorem sanitarnym. Następnie trzeba zgłosić w starostwie powiatowym budowę oczyszczalni. Zarówno osadniki gnilne (szamba), jak i oczyszczalnie biologiczne mogą być usytuowane w bezpośrednim sąsiedztwie budynków jednorodzinnych, jeżeli kanały odprowadzające z tych urządzeń będą wyprowadzone co najmniej 0,6 m powyżej górnej krawędzi okien i drzwi zewnętrznych. W innym przypadku odległość oczyszczalni od budynków powinna wynosić 5m od okien i drzwi zewnętrznych oraz 2m od granicy działki. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem ministra środowiska z 20 lipca 2001 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. z 2001 r., nr 140, poz 1585), oczyszczalnie przydomowe nie wymagają uzyskania pozwolenia wodno-prawnego, jednak ich eksploatacja musi zostać zgłoszona właściwemu starostwu powiatowemu. Zgłoszenia należy dokonać przed rozpoczęciem eksploatacji oczyszczalni. Zgłoszenie powinno zawierać: adres właściciela oczyszczalni, adres nieruchomości, na której znajduje się oczyszczalnia, charakterystykę technuiczną i technologiczną oczyszczalni, jej przepustowość, liczbę obsługiwanych mieszkańców oraz ilość odprowadzanych ścieków. Jeżeli starostwo powiatowe w ciągu 30 dni od złożenia zgłoszenia nie wniesie sprzeciwu, można rozpocząć eksploatację oczyszczalni.


W ofercie handlowej firm, które na terenie woj. podlaskiego już od 1990 roku instalowały w zagrodach wiejskich oczyszczalnie przydomowe jest kilka typów oczyszczalni. Wybór określonego typu oczyszczalni jest uzależniony warunkami lokalizacyjnymi (gleba, podłoże, poziom wód gruntowych, ilość wytwarzanych ścieków itp.). Rolnicy, którzy już w minionych latach wykonali tego typu przedsięwzięcie mogli skorzystać z dofinansowania w ramach środków Fundacji i w ostatnich latach z płatności ARiMR na rozwój infrastruktury technicznej związanej z rolnictwem.
Na wyróżnienie w zakresie wdrażania tych i innych technologii oczyszczania ścieków oraz wszelkiego rodzaju pomocy organizacyjnej zasłużyli się dla społeczności lokalnych Wójtowie takich gmin jak: Klukowo - zbudowano ok. 500 oczyszczalni przydomowych; Sokoły - zbudowano 40 oczyszczalni przydomowych.

Rolnicy zainteresowani sprawą budowy przydomowych oczyszczalni ścieków mogą kontaktować się z niżej podanymi firmami świadczącymi usługi w tym zakresie.

Opracował: mgr inż Eugeniusz Mystkowski